Schimmel-infecties

De huid en de nagel als barrière: de lagen van de huid, de hoornlaag met de zuurmantel en het nagelapparaat. Daarna het verschil tussen schimmels, gisten en dermatofyten, de drie geslachten Trichophyton, Microsporum en Epidermophyton, en waarom antropofiele soorten een rustig beeld geven en zoöfiele soorten een felle ontsteking.

Hoe vaak voetschimmel voorkomt, hoe een infectie ontstaat vanuit sporen en hyfen in de hoornlaag, en welke risicofactoren je bij de intake langsloopt: bij de persoon, aan de voet, bij een bestaande infectie en medisch, zoals diabetes en perifeer vaatlijden.

De interdigitale vorm, de ulcererende vorm, het voetzool-voetrandtype, het mocassintype en de inflammatoire vorm, met per vorm wat je ziet en welke verwekkers erbij horen. Ook het one hand-two feet-syndroom, de mykide reactie en de differentiaaldiagnose met psoriasis, eczeem en erythrasma komen aan bod.

Waar de schimmel binnenkomt, bepaalt hoe de nagel eruitziet: distale en laterale subunguale onychomycose (DLSO), oppervlakkige witte onychomycose (OWO) en proximale subunguale onychomycose (PSO). Die laatste vorm komt vaker voor bij een verminderde afweer en verdient altijd overleg met de huisarts.

Trauma is bij teennagels de belangrijkste concurrent, bij vingernagels psoriasis. Een tabel zet de psoriasisnagel en de onychomycose naast elkaar, van putjes en olievlekfenomeen tot het patroon over de nagels heen. Beoordeel daarom altijd alle nagels en kijk ook naar de huid.

Waarom bevestigen bij de nagel loont, hoe je goed materiaal afneemt per vorm en wat het KOH-preparaat, de kweek, de PCR en de dermatofyten-teststrip wel en niet aantonen. Ook de grens van je eigen rol en de valkuilen die tot een fout-negatieve uitslag leiden staan in dit hoofdstuk.

De drie parameters uit de Onychomycosis Severity Index als kijkrichting: hoeveel procent van de nagel is aangedaan, hoe dicht de aantasting bij de matrix komt, en of er een dermatofytoom of een subunguale hyperkeratose van meer dan 2 mm is. Leg vast met gedateerde overzichts- en detailfoto's in het dossier.

De huid wordt lokaal behandeld met een imidazool, terbinafine of ciclopirox, tot ongeveer een week na genezing en tot 1 à 2 cm buiten de plek. Bij het mocassintype verwijs je naar de huisarts voor oraal terbinafine. Bij de nagel is bij een behandelwens vrijwel altijd een orale kuur van drie maanden nodig.

Verder: wat de kans op succes bepaalt, mechanische verwijdering, laser en lichttherapie, en voorzorg tegen recidief, waaronder het meebehandelen van een tinea pedis naast de aangedane nagel.

Vier dingen die het gesprek makkelijker maken: benoem de onzekerheid eerlijk, wees duidelijk over de tijd die een teennagel nodig heeft om uit te groeien, leg uit waarom de huid meetelt en ontraad zelfbehandeling zonder diagnose. Met een lijst van wat je meegeeft voor thuis.

Erysipelas via kloofjes tussen de tenen, een diabetisch ulcus, een ingegroeide teennagel na behandeling, tinea incognito door ten onrechte gebruikte corticoïden en Majocchi-granulomen bij een verminderde afweer.

De rol van de voetzorgverlener is signaleren. Het hoofdstuk noemt wanneer je overlegt met of verwijst naar de huisarts en wat er in een goede verwijzing staat, inclusief het verzoek om terugkoppeling. Het boek sluit af met de kern in vier punten.